İKLİM ÖZELLİKLERİ

Tortum çayı havzası içinde bulunan Bağbaşı Kasabasında Meteoroloji istasyonunun bulunmaması ve daha önce de bu sahayla ilgili iklim çalışmasının olması nedeniyle, araştırma sahasına yakın yerde bulunan Tortum Meteoroloji istasyonu ve sahanın çevresine yakın yerlerde yapılan fiziki coğrafya araştırmaları incelenerek sahanın iklimi ve iklim elemanları hakkında bilgi verilmeye çalışılmıştır.

Tortum çayı Havzası iklim şartları, kökeni bölge dışında olan hava 'Kütleleri

ile 'yükseklik, bakı, dağların uzanışı gibi doğal çevre faktörlerinin etkisi altındadır. iklim elemanlarını açıklamadan önce sahanın iklimini etkileyen faktörlere kısaca değinilecektir.

Bu ilmin amacı; havanın sıcaklık, yağış, nemlilik, basınç, rüzgar gibi iklim elemanları ile bunların matematiksel konum, özel konum, relyef, bakı ve yükselti gibi iklim etmenleri ile etkileşimi sonucu oluşan, yeryüzünün iklim bölgeleri ve iklim tiplerini incelemektir.

Türkiye ve bölgemiz klimatik yönden "Batı Rüzgarları Kuşağı" içinde bulunmaktadır. Araştırma sahası, kış mevsiminde kuzeyde bulunan karasal ve maritim polar hava kütlesi ile güneyden sokulan kontinental tropikal hava kütlesinin etkisi altındadır. Bundan dolayı kış mevsiminde sahada oldukça şiddetli soğuklar hissedilmektedir. Yaz mevsiminde ise bölge, genel olarak kontinental tropikal hava kütlelerinin etkisi altında kalmaktadır. Kuru olan bu hava kütleleri, sahada sıcaklığın yükselmesine neden olmaktadır. Bu devrenin diğer bir özelliği ise yerel olarak hava kütlelerinin ısınarak yükselmesi sonucunda konveksiyonel yağışların oluşmasını sağlar.

Geçiş mevsimlerinde (ilkbahar ve sonbahar) kuzey batıdan sokulan moritim polar hava kütlesi ile güneyden sokulan tropikal hava kütlesinin karşılaşması ile cepheler meydana gelmekte ve sık sık frontal yağışlar görülmektedir. Sahada hava akımı ile yağış ve sıcaklık şartları arasında sıkı bir ilişki mevcuttur.

Tablo 3 – Tortum İlçesi Ortalama Toprak Sıcaklıklarının Belli Derinliklerdeki Dağılım Durumu (23 Yıllık, ^oC olarak)

Kaynak: D.M.İ.G.M. Ortalama ve Ekstrem Kıymetler Meteorolojisi Bülteni1974

1.2.2.Rüzgarlar

Araştırma sahasında meteoroloji istasyonu olmadığından, Bağbaşı kasabasına en yakın yer olan Tortum Meteoroloji istasyonundan faydalanılarak Rüzgarların genel olarak esme yönleri, hızları, esme sayıları hakkında bilgi edinilip aktarılmaya çalışılmıştır.

Bağbaşı Kasabası'ndaki yerel etkenlerin iklim elemanları üzerindeki küçük etkileri dışında hemen araştırma sahası, Tortum ilçe merkezi ile iklim özelliklerine sahiptir. Araştırma sahasında rüzgarların esme sayıları, hızları ve yönleri sahada, yağış, sıcaklık, nem durumu, buharlaşma ve bitkilerin dağılışını etkilemektedir. Bu bakımdan bölge dahilinde yıllık ortalama mevsimlere göre rüzgarların değişimleri ve hakim rüzgar yönleri üzerinde durulacaktır.

Saha; idari olarak Doğu Anadolu Bölgesinde bulunurken coğrafi konum itibariyle Kuzey Doğu 1Anadolu Bölgesinde frontal faaliyetlerin yoğunlaştığı ilkbahar devresinde, bölgeyi etkisi altına alan hava kütleleri daha çok güneybatıdan sokulmaktadır. Sahada güneybatıdan, kuzeydoğuya doğru ilerleyen genel bir hava akımı bulunmaktadır.

Hava kütlelerinin ve dolayısı ile rüzgarların mevsimlere göre dağılımını belirtmek gerekirse, kış aylarını karakterize eden Ocak ayı ile yaz aylarını temsil eden Temmuz ayındaki rüzgarların durumu göz önünde tutulacaktır. Ocak ayındaki genel duruma bakıldığında yıllık hakim rüzgar yönlerinin kış devresinde etkili olduğu, başka bir ifade ile yılık ortalama durumu yansıttığını