X. YÜZYILIN SONUNDA VE XI. YÜZYILIN BAŞINDA
GÜRCÜSTAN (DAVİT KURAPALATİ; III. BAGRAT)
 |
|
Gümüş Sacinamdzvğvro haç. Davit Kurapalati’nin
yazıtıyla. X. yüzyıl. |
Bir Bizans unvanı olan Kurapalati sanını
taşıyan Bagratlı Davit, Tao’yu elinde tutuyordu.
Bu dönemde, Kartvelilerin kralı kuzeni II. Bagrat,
krallığın en yüksek yöneticisi sayılıyordu. Bununla birlikte Davit
Kurapalati daha önemli bir ad olmuş ve daha büyük bir etki
bırakmıştır. Davit, çok önemli komutan ve devlet adamıydı ve o
dönemin Kartveli kralları ile prensleri arasında güçlü bir konuma
sahipti. İşte bundan dolayı İvane Maruşisdze,
Davit’ten doğrudan kendisinin Kartli’nin yönetimini üstlenmesini ya
da vârisi
Bagrat’ı yönetici olarak atamasını istedi.
Davit Kurapalati’nin çocuğu yoktu. Davit, II. Bagrat’ın
torunu III. Bagrat’ı evlat edindi ve vârisi
ilan etti. Davit Kurapalati ve İvane Maruşisdze, gelecekte
Gürcüstan’ın bütünlüğünü sağlayacak tek kişi olarak III. Bagrat’ı
görüyorlardı. Bagrat’ın kişisel özeliklerinin yanında, kendisinin
birleşik Gürcüstan’ın kralı olmasını sağlayacak
yasal gerekçesi olması da önemli bir dayanak oluşturuyordu. Bunun
dışında III. Bagrat, Davit Kurapalati’nin ve II. Bagrat’ın vârisi,
aynı zamanda Abhazların kralı, kör ve çocuksuz Teodos’un kız
kardeşinin oğlu (Abhazların kralı II. Giorgi’nin torunu) ve
Abhazların krallarının tahtının yasal vârisiydi.
975 yılında Davit Kurapalati bir ordu
topladı ve İç Kartli’ye girdi. Kahetililer, onun geldiğini duyar
duymaz Kartli’yi hemen terk ettiler. Davit, Kartli aznavurlarını
 |
|
Davit Kurapalati. Oşki kabartması.
|
Uplistsihe’de bir araya getirerek III. Bagrat’ın
kendi oğlu olduğunu açıkladı ve onun egemenliğini tanımalarını
istedi. Davit Kurapalati, Bagrat’ı Kartli yöneticisi olarak bıraktı
ve babası Gurgen’i de naip olarak atadı.
Kartli aznavurları Bagrat’a bu kadar kolay boyun eğmeyi
düşünmüyorlardı. Davit Kurapalati İç Kartli’den ayrılır ayrılmaz
Kartli aznavurları Kaheti korpiskoposu ile ilişkiye
geçtiler ve Uplistsihe’yi ele geçirmeyi önerdiler. Kahetililer
gerçekten de Kartli’ye sefere çıktılar, Uplistsihe’yi
ele geçirdiler ve Bagrat’ı annesi ve babasıyla birlikte tutsak
aldılar. Davit bu olayı duyar duymaz askerlerini topladı ve
korpiskoposa karşı hareket geçti. Kahetililer bu kez Davit’e karşı
koymaya cesaret bile edemediler ve tutsakları serbest bırakmak
zorunda kaldılar.
Bu arada Batı Gürcüstan’daki durum da karıştı. Kör Teodos’un
yönetimi Abhazya Krallığı’nda çekişmelere ve karışıklığa yol açtı.
Bu koşullarda, gene İvane Maruşisdze’nin inisiyatifiyle III.
Bagrat’ın
 |
|
Hahuli’den bir kabartma. 10. yüzyıl.
|
Abhazların kralı olarak atanmasına karar verildi. 978’de,
Kutaisi’de III. Bagrat’ı Abhazların kralı ilan ettiler. Teodos’u
Tao’ya, Davit Kurapalati’nin yanına gönderdiler. Tahta çıkan Bagrat,
“Abhazların kralı” unvanını aldı.
Davit Kurapalati’nin adı yalnızca Gürcüstan’da değil, bütün
Bizans İmparatorluğu’nda da biliniyordu. 979 yılında Bizans
imparatorluk yönetimi, kendi komutanı Barda Skliarosis’in
ayaklanmasını bastırmak için Davit’ten yardım istemek zorunda kaldı.
Bizanslılar, Davit Kurapalati’den yardım istemek üzere, o sırada
Bizans’ta keşiş olarak bulunan ünlü Kartveli komutan Tornike‘yi
elçi olarak gönderdiler.
 |
|
Hahuli. Ön cephesi. X. yüzyıl. |
Davit, Tornike ve Cociki
komutasında 12 bin asker gönderdi. Ayaklanmacıların bastırılmasında
Kartveliler belirleyici rol oynadılar. Bunun karşılığında Bizans
yönetimi, Davit’e yeni topraklar verdi. Ancak bu toprakların
Davit’in ölümünden sonra Bizanslılara geri verilmesi gerekiyordu.
Tornike’yi de ödüllendirdiler ve Tornike kendisine verilen serveti
Atoni İverler Manastırı’na bağışladı.
Davit’in Bizans’a yardım gönderdiği sırada, III. Bagrat
Kartli aznavurlarına karşı bir kez daha sefer yapmak zorunda kaldı.
Bagrat aznavurları yenilgiye uğrattı ve Kartli’deki egemenliğini
pekiştirdi.
987 yılında Bizans’ta yeni bir ayaklanma başladı. Bu kez
İmparator II. Basileios’a karşı Barda Poka baş
kaldırdı. Davit Kurapalati Barda’ya destek verdi. Çünkü Davit, II.
Basileios’un kendisine verdiği topraklar üzerindeki şartlardan
memnun kalmamıştı. Davit, Basiani’nin mülkiyetinin Bagrat’a
geçmesini istiyordu. II. Basileios, Poka’yı yenmeyi başardı ve
Davit’e karşı harekete geçti. İmparatora karşı savaşmanın bir anlamı
yoktu.
Davit kendini yenilmiş saymak ve bütün topraklarını imparatora
bırakmak zorunda kaldı. Bu durum Davit Kurapalati için büyük bir
darbeydi, ama o yılgınlığa düşmedi. Davit, yaşamının sonuna kadar
topraklarını genişletmek için savaşmış ve krala birleşik bir
Gürcüstan bırakma konusundaki umudunu kaybetmemiştir.
Bagrat da bir kenara çekilmedi. Kendi iktidarını kabul
ettirmek için mücadeleye devam etti. Bagrat, kralın iktidarını
tanımayan Kldekari prensi Rati Bağvaşi’yi
egemenliği altına almaya karar verdi. Kral, Kldekari prensine karşı
sefere çıktı. Rati, krala karşı koyamayacağını anladı ve hileli bir
yol seçti. Davit Kurapalati’ye haber gönderdi ve Bagrat’ın kendisine
karşı değil, Davit’e karşı harekete geçtiğini söyledi. Davit buna
inandı ve asker toplamaya başladı. Mevcut durum iyice gerginleşti.
Davit ve Bagrat’ın savaşması, Gürcüstan’ın kaybetmesi anlamına
geliyordu. Birleşik Gürcüstan için mücadele eden iki büyük Kartveli
devlet adamı, bir şans eseri, varolan durumu
 |
|
Bedia Kilisesi. X. yüzyıl. |
açıklığa kavuşturmayı başardı. Bagrat, asi prense karşı savaşmaya
gittiğine Davit’i ikna etti. Davit, Abhazların kralının Rati’yi
istediği biçimde egemenliği altına almaya hakkı olduğunu açıkladı.
Bagrat, Bağvaşi’yi ele geçirdi ve pensliği elinden aldı.
1001 yılında Davit Kurapalati öldü. Onu
Bizanslıların zehirlediği de söylenir. II. Basileios, hemen ardından
Davit’in hüküm sürdüğü toprakları ele geçirdi ve III. Bagrat’a
yalnızca Kurapalati’nin unvanının verildiği açıklandı. Bagrat, Davit
Kurapalati’nin vârisi
olarak “Kartvelilerin kralı” unvanını aldı. Bundan
dolayı III. Bagrat “Abhazların
ve Kartvelilerin kralı” olarak anılmıştır.
1008 yılında Bagrat’ın babası Gurgen öldü ve onun Güney
Gürcüstan’daki toprakları da Bagrat’a kaldı. Bundan sonra III.
Bagrat, Kaheti ve Hereti’yi topraklarına katmaya karar verdi. Kaheti
korpiskoposundan kendisine bağlanmasını istedi. Ama korpiskopos bunu
kabul etmedi ve ikisi arasındaki sorunu savaşın çözeceğini bildirdi.
Ardından Bagrat Kaheti’ye girdi ve bütün prensliği ele geçirdi.
Hereti’nin de egemenliğine girmesini sağladı. Ancak kral Hereti-Kaheti’yi
kesin olarak topraklarına katmayı 1010 yılında başarabildi. III.
Bagrat, “Abhazların, Kartvelilerin, Ranların (yani Heretililerin) ve
Kahetililerin kralı” olarak anılmaya başladı.
Komşu devletler Gürcüstan’ın birleşmesini ve güçlenmesini
istemiyordu. Gürcüstan’ın birleşmesini Gence emiri
engellemeye çalıştı. Emir, Kaheti-Hereti’ye akınlar düzenledi,
bölgeyi yağmaladı ve halkı soyup soğana çevirdi. III. Bagrat, buna
karşılık vermek üzere orduyu topladı ve emiri kesin biçimde
yenilgiye uğrattı. III. Bagrat, neredeyse bütün Gürcüstan’ı
birleştirmeyi başardı. Yalnızca Tiflis Emirliği ve Aşağı Kartli onun
egemenliğini tanımıyordu. Hiç kuşkusuz kral bu bölgeleri de almayı
planlıyordu, ama bunun için ömrü yetmedi. 1014 yılında, birleşik
Gürcüstan’ın ilk kralı III. Bagrat yaşamını yitirdi. Kral, kendi
yaptırdığı Bedia kilisesinde toprağa verildi. |